Co robi doradca M&A, za co bierze wynagrodzenie i jak wygląda success fee

Czworo doradców pochylonych nad dokumentami przy stole

Doradca transakcyjny prowadzi sprzedaż firmy od przygotowania do zamknięcia i odpowiada za to, żeby przy stole siedział więcej niż jeden kupujący. Wynagrodzenie składa się z dwóch części: retainera, czyli stałej opłaty za pracę w trakcie procesu, i success fee płatnego od zamknięcia transakcji. Retainer zwykle pomniejsza success fee, a nie dokłada się do niego.

Co doradca faktycznie robi

Praca dzieli się na trzy etapy i tylko ostatni jest widoczny z zewnątrz.

Przygotowanie. Wycena transakcyjna, uporządkowanie ryzyk, przygotowanie data roomu i napisanie dwóch dokumentów: teasera i memorandum informacyjnego. Opisaliśmy je osobno w poradniku o teaserze i memorandum.

Rynek. Zbudowanie długiej listy kupujących, kontakt, podpisanie NDA, zawężenie do krótkiej listy, zebranie ofert wstępnych. To jest etap, w którym powstaje konkurencja, a więc i cena.

Transakcja. Negocjacja listu intencyjnego, prowadzenie due diligence od strony sprzedającego, obrona ceny przy próbach jej obniżenia, koordynacja prawników przy umowie sprzedaży i doprowadzenie do zamknięcia.

Czego nie robi

Doradca transakcyjny nie zastępuje prawnika, który pisze umowę sprzedaży, ani doradcy podatkowego, który ustawia strukturę. Nie jest też biegłym rewidentem. Przy transakcji pracuje zespół i to normalne, że jest ich trzech albo czterech; rolą doradcy jest to spiąć, a nie udawać, że robi wszystko sam.

Nie jest też pośrednikiem, który dostarcza kupującego z szuflady. Jeśli ktoś obiecuje konkretnego nabywcę przed przygotowaniem firmy, sprzedaje kontakt, a nie proces, i zwykle kończy się to jedną ofertą bez punktu odniesienia.

Retainer

Stała opłata miesięczna albo za etap, płacona w trakcie pracy. Pokrywa czas poświęcony na przygotowanie, które trwa miesiącami niezależnie od tego, czy transakcja dojdzie do skutku.

Retainer pełni jeszcze jedną funkcję, mniej oczywistą: filtruje projekty. Doradca wynagradzany wyłącznie od sukcesu ma interes w tym, żeby przyjąć wszystko i doprowadzić do jakiejkolwiek transakcji. W praktyce rynkowej retainer najczęściej odlicza się od success fee, więc przy udanej transakcji nie zwiększa łącznego kosztu. Warto sprawdzić w umowie, czy odliczenie jest pełne.

Success fee: jak się je liczy

Procent od wartości transakcji, płatny przy zamknięciu. Diabeł siedzi w czterech szczegółach.

  • Od czego liczony. Od wartości przedsiębiorstwa czy od ceny za udziały? Przy firmie z długiem to dwie bardzo różne podstawy. Czy earn-out i część odroczona wchodzą do podstawy, i czy płaci się od nich dopiero, gdy wpłyną?
  • Skala. Najczęściej stawka degresywna: niższy procent od większych kwot. Spotyka się też konstrukcję odwrotną, w której procent rośnie powyżej uzgodnionego progu ceny, co wprost premiuje doradcę za wynegocjowanie więcej, niż zakładano.
  • Minimum. Kwota minimalna niezależna od wielkości transakcji. Przy mniejszych firmach to ona, a nie procent, wyznacza realny koszt.
  • Moment płatności. Przy podpisaniu czy przy zamknięciu? Między jednym a drugim mija zwykle kilka tygodni i czasem transakcja się na tym kończy.

Na co patrzeć w umowie mandatowej

Umowa mandatowa to dokument, który podpisujesz na początku, zwykle na kilkanaście miesięcy. Cztery rzeczy warte uwagi:

Wyłączność i czas. Wyłączność dla doradcy jest standardem, bo dwóch doradców sprzedających tę samą firmę psuje proces. Powinna mieć jednak datę końcową i tryb wypowiedzenia.

Ogon. Zapis, zgodnie z którym success fee należy się także wtedy, gdy sprzedasz firmę krótko po zakończeniu umowy kupującemu, którego doradca przyprowadził. Sam w sobie uczciwy, ale patrz na dwie rzeczy: długość okresu i to, czy dotyczy imiennej listy kontaktów, czy każdego kupującego na świecie.

Definicja transakcji. Czy obejmuje tylko sprzedaż udziałów, czy także sprzedaż zorganizowanej części, wejście inwestora mniejszościowego albo joint venture.

Koszty. Co jest w wynagrodzeniu, a co refakturowane: tłumaczenia, wycena zewnętrzna, opłata za data room, podróże.

Kiedy doradca się zwraca

Jedna oferta nie jest rynkiem. Cała ekonomika tej usługi opiera się na różnicy między sprzedażą jednemu zainteresowanemu, który sam się zgłosił, a procesem z kilkoma kupującymi, którzy wiedzą o sobie nawzajem. Ta różnica jest zwykle wielokrotnie większa niż honorarium.

Druga część wartości jest mniej widoczna: właściciel, który negocjuje sam, negocjuje przeciwko zespołowi, który robi to zawodowo kilkanaście razy w roku, a sam robi to raz w życiu. Zasady naszej współpracy i sposób rozliczenia opisaliśmy na stronie jak pracujemy.

Zobacz też

Łukasz Brzyski

O autorze

Łukasz Brzyski prowadzi Brzyski & Partners Management Consulting. Doradza przy sprzedaży i zakupie firm o wartości od 10 do 50 mln zł. Zanim zaczął doradzać, sam sprzedał dwie spółki, które współtworzył. Więcej o autorze

Wiedza

Więcej powiązanych artykułów

NDA przy rozmowach o sprzedaży firmy: na co uważać

Wejście na rynek polski: spółka własna, dystrybutor czy przejęcie

Wycena mnożnikiem EBITDA: skąd biorą się różnice między branżami