Sprzedaż firmy menedżerom: jak wygląda MBO

Przewodnik

Sprzedaż firmy menedżerom: jak wygląda MBO

W rodzinie nie ma następcy, a firmę od lat prowadzą ludzie, którym ufasz. Sprzedaż im firmy brzmi rozsądnie. Tu opisujemy, jak przebiega wykup menedżerski, skąd zarząd bierze pieniądze i w których miejscach właściciel najczęściej traci na cenie.

Darmowa konsultacja

Sprzedaż firmy menedżerom: krótka odpowiedź

Przy wykupie menedżerskim (MBO) zarząd zakłada spółkę celową i kupuje przez nią udziały. Płaci niewielkim wkładem własnym, kredytem akwizycyjnym i częścią ceny rozłożoną na kilka lat, którą finansujesz ty jako sprzedający. Cały proces trwa zwykle od sześciu do dziewięciu miesięcy. Cena wychodzi najczęściej niższa niż od inwestora branżowego, za to transakcja jest poufna, a firma i zespół zostają bez zmian. Zanim zgodzisz się na cenę, zleć niezależną wycenę i sprawdź, ile zapłaciłby ktoś z rynku.

6 do 9miesięcy trwa zwykle wykup, od pierwszej rozmowy do zamknięcia
ok. 10 %ceny wnosi zwykle zarząd z własnych pieniędzy
3× EBITDAtyle mniej więcej pożycza bank na kredyt akwizycyjny
3 do 4lata czeka sprzedający na raty odroczonej części ceny

Zanim zaczniesz

Kiedy MBO ma sens

Wykup menedżerski udaje się, gdy spełnione są cztery warunki.


Stabilny wynik

Firma ma przewidywalne przepływy pieniężne. To z nich zarząd będzie spłacał dług.

Samodzielny zarząd

Menedżerowie sami podejmują decyzje. Firma działa normalnie, kiedy wyjeżdżasz na miesiąc.

Lider po stronie kupujących

W zespole jest ktoś, kto chce zostać właścicielem i podjąć ryzyko na własny rachunek.

Zgoda na raty

Akceptujesz, że część ceny dostaniesz później, przez kilka lat.

Jeśli firma zależy od ciebie albo od jednego klienta, albo jej wyniki skaczą z roku na rok, bank nie sfinansuje wykupu. Wtedy zostaje sprzedaż inwestorowi albo kilka lat przygotowań.

Krok po kroku

Etapy wykupu menedżerskiego

01

Rozmowa z zarządem

Sprawdzasz, czy menedżerowie chcą kupić i ile mogą wnieść sami. Od razu ustal, kto będzie liderem po ich stronie.

02

Niezależna wycena

Zlecasz ją ty, nie zarząd. To punkt odniesienia w negocjacjach i ochrona przed ceną ustaloną „po znajomości”.

03

Finansowanie

Zarząd z doradcą rozmawia z bankami, czasem z funduszem. Ty decydujesz, jaką część ceny możesz rozłożyć na raty.

04

List intencyjny

Cena, harmonogram płatności, zabezpieczenia i okres wyłączności. Bank zwykle chce go zobaczyć przed badaniem due diligence.

05

Due diligence

Krótsze niż przy obcym kupującym, bo zarząd zna firmę. Bank i tak zleca własne badanie finansowe i prawne.

06

Umowa i zamknięcie

Umowa reguluje cenę, raty, ich zabezpieczenia i twoją rolę po transakcji. Przy zamknięciu bank wypłaca kredyt, spółka celowa płaci pierwszą część ceny, a udziały przechodzą na kupującego.

Skąd zarząd bierze pieniądze: przykład

Weźmy firmę z EBITDA 4 mln zł rocznie i ceną 20 mln zł, czyli pięciokrotnością EBITDA. Liczby są przykładowe, chodzi o pokazanie struktury.

Źródło Kwota Udział Uwagi
Wkład własny zarządu 2 mln zł 10% oszczędności, czasem kredyt hipoteczny menedżerów
Kredyt akwizycyjny banku 12 mln zł 60% trzykrotność EBITDA, spłata z przepływów firmy w 5 do 7 lat
Pożyczka od sprzedającego (vendor loan) 6 mln zł 30% spłata w 3 do 4 lat, dopiero po racie dla banku
Razem 20 mln zł 100% przy zamknięciu dostajesz 14 mln zł

Gdy bank i zarząd to za mało

Do transakcji wchodzi fundusz private equity. Obejmuje większość udziałów, a zarząd mniejszość, którą może zwiększyć, jeśli firma osiągnie ustalone wyniki.

Formalnie to nadal MBO, ale firma ma nowego głównego właściciela.

W tym przykładzie

14 mln zł dostajesz przy zamknięciu

Pozostałe 6 mln zł spływa w ratach przez kolejne lata. Ich spłata zależy od tego, jak firmie pójdzie pod nowym właścicielem.

MBO czy sprzedaż inwestorowi

Wykup menedżerski Inwestor branżowy lub finansowy
Cena zwykle niższa, ograniczona zdolnością kredytową zarządu zwykle wyższa, kupujący płaci też za synergie
Płatność w dużej części odroczona zwykle w większości przy zamknięciu
Czas 6 do 9 miesięcy 9 do 12 miesięcy
Poufność pełna, rynek o niczym nie wie trzeba rozmawiać z wieloma kupującymi
Zespół i firma bez zmian możliwe zmiany po integracji
Ryzyko po zamknięciu czekasz na raty, a ich spłata zależy od wyników firmy głównie z oświadczeń i zapewnień w umowie

Gdzie właściciel traci najczęściej

Konflikt interesów

Kupujący przygotowuje liczby

Zarząd kupuje firmę i jednocześnie przygotowuje dane do jej wyceny. Nie chodzi o złą wolę, ale prognozy pisane przez kupującego bywają ostrożne. Dlatego wycenę i prognozy powinien sprawdzić ktoś niezależny.

Jeden kupujący

Brak drugiej oferty

Gdy zarząd wie, że nikt inny nie kupuje, negocjuje twardo. Nawet krótkie, poufne rozpoznanie rynku daje ci punkt odniesienia. Czasem kończy się tym, że firmę kupuje inwestor, a zarząd zostaje z udziałami.

Raty

Słabo zabezpieczona pożyczka

Pożyczkę od sprzedającego firma spłaca dopiero po racie dla banku. Jeśli wyniki spadną, pierwszy czekasz ty. Zabezpieczeniem bywa zastaw na udziałach, zakaz wypłaty dywidend do czasu spłaty, dostęp do wyników finansowych i miejsce w radzie nadzorczej.

Relacje

Rozmowa bez doradców

Właściciel i zarząd znają się od lat i nie chcą psuć relacji. O cenie, gwarancjach i zakazie konkurencji i tak trzeba porozmawiać. Łatwiej, kiedy robią to doradcy.

Dobrze sprawdza się proces z dwiema ścieżkami. Zarząd składa ofertę, a doradca w tym samym czasie poufnie sprawdza zainteresowanie kilku inwestorów. Zarząd wie, że ma konkurencję, a ty wiesz, ile firma jest naprawdę warta.

Najczęstsze pytania

Pytania o sprzedaż firmy menedżerom.

Ile trwa wykup menedżerski?

Zwykle od sześciu do dziewięciu miesięcy od pierwszej rozmowy z zarządem do zamknięcia. Najwięcej czasu zajmuje zebranie finansowania i badanie, które zleca bank.

Czy przy MBO dostanę mniej niż od inwestora?

Najczęściej tak. Menedżerowie nie mają synergii, za które płaci inwestor branżowy, a górną granicę ceny wyznacza bank. W zamian transakcja jest poufna, firma działa dalej jak dotąd, a ryzyko, że kupujący wycofa się w ostatniej chwili, jest mniejsze.

Czy muszę kredytować część ceny?

W większości wykupów menedżerskich tak. Pożyczka od sprzedającego wypełnia lukę między ceną a tym, co dają bank i zarząd. Im mniejszą część odroczysz, tym niższej ceny możesz się spodziewać albo tym bardziej potrzebny będzie fundusz.

Kiedy w wykupie pojawia się fundusz private equity?

Gdy cena przekracza możliwości banku i zarządu. Fundusz obejmuje wtedy większość udziałów i wnosi kapitał, a zarząd dostaje mniejszość z premią za wynik.

Czy przy sprzedaży zarządowi potrzebny jest doradca?

Nie jest obowiązkowy, ale pomaga w dwóch sprawach: przy niezależnej wycenie i w negocjacjach, których właściciel nie chce prowadzić osobiście z ludźmi, z którymi pracuje od lat. Zarząd zwykle ma własnego doradcę, często wskazanego przez bank.

☎

Myślisz o sprzedaży firmy zarządowi?

Pierwsza rozmowa trwa 45 minut i jest bezpłatna. Powiemy, czy wykup menedżerski ma w twojej firmie sens i o ile jego cena może odbiegać od rynkowej.

Umów bezpłatną rozmowę →

Zobacz też