Przewodnik
Sprzedaż firmy menedżerom: jak wygląda MBO
W rodzinie nie ma następcy, a firmę od lat prowadzą ludzie, którym ufasz. Sprzedaż im firmy brzmi rozsądnie. Tu opisujemy, jak przebiega wykup menedżerski, skąd zarząd bierze pieniądze i w których miejscach właściciel najczęściej traci na cenie.
Sprzedaż firmy menedżerom: krótka odpowiedź
Przy wykupie menedżerskim (MBO) zarząd zakłada spółkę celową i kupuje przez nią udziały. Płaci niewielkim wkładem własnym, kredytem akwizycyjnym i częścią ceny rozłożoną na kilka lat, którą finansujesz ty jako sprzedający. Cały proces trwa zwykle od sześciu do dziewięciu miesięcy. Cena wychodzi najczęściej niższa niż od inwestora branżowego, za to transakcja jest poufna, a firma i zespół zostają bez zmian. Zanim zgodzisz się na cenę, zleć niezależną wycenę i sprawdź, ile zapłaciłby ktoś z rynku.
Zanim zaczniesz
Kiedy MBO ma sens
Wykup menedżerski udaje się, gdy spełnione są cztery warunki.
Stabilny wynik
Firma ma przewidywalne przepływy pieniężne. To z nich zarząd będzie spłacał dług.
Samodzielny zarząd
Menedżerowie sami podejmują decyzje. Firma działa normalnie, kiedy wyjeżdżasz na miesiąc.
Lider po stronie kupujących
W zespole jest ktoś, kto chce zostać właścicielem i podjąć ryzyko na własny rachunek.
Zgoda na raty
Akceptujesz, że część ceny dostaniesz później, przez kilka lat.
Jeśli firma zależy od ciebie albo od jednego klienta, albo jej wyniki skaczą z roku na rok, bank nie sfinansuje wykupu. Wtedy zostaje sprzedaż inwestorowi albo kilka lat przygotowań.
Krok po kroku
Etapy wykupu menedżerskiego
01
Rozmowa z zarządem
Sprawdzasz, czy menedżerowie chcą kupić i ile mogą wnieść sami. Od razu ustal, kto będzie liderem po ich stronie.
02
Niezależna wycena
Zlecasz ją ty, nie zarząd. To punkt odniesienia w negocjacjach i ochrona przed ceną ustaloną „po znajomości”.
03
Finansowanie
Zarząd z doradcą rozmawia z bankami, czasem z funduszem. Ty decydujesz, jaką część ceny możesz rozłożyć na raty.
04
List intencyjny
Cena, harmonogram płatności, zabezpieczenia i okres wyłączności. Bank zwykle chce go zobaczyć przed badaniem due diligence.
05
Due diligence
Krótsze niż przy obcym kupującym, bo zarząd zna firmę. Bank i tak zleca własne badanie finansowe i prawne.
06
Umowa i zamknięcie
Umowa reguluje cenę, raty, ich zabezpieczenia i twoją rolę po transakcji. Przy zamknięciu bank wypłaca kredyt, spółka celowa płaci pierwszą część ceny, a udziały przechodzą na kupującego.
Skąd zarząd bierze pieniądze: przykład
Weźmy firmę z EBITDA 4 mln zł rocznie i ceną 20 mln zł, czyli pięciokrotnością EBITDA. Liczby są przykładowe, chodzi o pokazanie struktury.
| Źródło | Kwota | Udział | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Wkład własny zarządu | 2 mln zł | 10% | oszczędności, czasem kredyt hipoteczny menedżerów |
| Kredyt akwizycyjny banku | 12 mln zł | 60% | trzykrotność EBITDA, spłata z przepływów firmy w 5 do 7 lat |
| Pożyczka od sprzedającego (vendor loan) | 6 mln zł | 30% | spłata w 3 do 4 lat, dopiero po racie dla banku |
| Razem | 20 mln zł | 100% | przy zamknięciu dostajesz 14 mln zł |
Gdy bank i zarząd to za mało
Do transakcji wchodzi fundusz private equity. Obejmuje większość udziałów, a zarząd mniejszość, którą może zwiększyć, jeśli firma osiągnie ustalone wyniki.
Formalnie to nadal MBO, ale firma ma nowego głównego właściciela.
W tym przykładzie
14 mln zł dostajesz przy zamknięciu
Pozostałe 6 mln zł spływa w ratach przez kolejne lata. Ich spłata zależy od tego, jak firmie pójdzie pod nowym właścicielem.
MBO czy sprzedaż inwestorowi
| Wykup menedżerski | Inwestor branżowy lub finansowy | |
|---|---|---|
| Cena | zwykle niższa, ograniczona zdolnością kredytową zarządu | zwykle wyższa, kupujący płaci też za synergie |
| Płatność | w dużej części odroczona | zwykle w większości przy zamknięciu |
| Czas | 6 do 9 miesięcy | 9 do 12 miesięcy |
| Poufność | pełna, rynek o niczym nie wie | trzeba rozmawiać z wieloma kupującymi |
| Zespół i firma | bez zmian | możliwe zmiany po integracji |
| Ryzyko po zamknięciu | czekasz na raty, a ich spłata zależy od wyników firmy | głównie z oświadczeń i zapewnień w umowie |
Gdzie właściciel traci najczęściej
Konflikt interesów
Kupujący przygotowuje liczby
Zarząd kupuje firmę i jednocześnie przygotowuje dane do jej wyceny. Nie chodzi o złą wolę, ale prognozy pisane przez kupującego bywają ostrożne. Dlatego wycenę i prognozy powinien sprawdzić ktoś niezależny.
Jeden kupujący
Brak drugiej oferty
Gdy zarząd wie, że nikt inny nie kupuje, negocjuje twardo. Nawet krótkie, poufne rozpoznanie rynku daje ci punkt odniesienia. Czasem kończy się tym, że firmę kupuje inwestor, a zarząd zostaje z udziałami.
Raty
Słabo zabezpieczona pożyczka
Pożyczkę od sprzedającego firma spłaca dopiero po racie dla banku. Jeśli wyniki spadną, pierwszy czekasz ty. Zabezpieczeniem bywa zastaw na udziałach, zakaz wypłaty dywidend do czasu spłaty, dostęp do wyników finansowych i miejsce w radzie nadzorczej.
Relacje
Rozmowa bez doradców
Właściciel i zarząd znają się od lat i nie chcą psuć relacji. O cenie, gwarancjach i zakazie konkurencji i tak trzeba porozmawiać. Łatwiej, kiedy robią to doradcy.
Dobrze sprawdza się proces z dwiema ścieżkami. Zarząd składa ofertę, a doradca w tym samym czasie poufnie sprawdza zainteresowanie kilku inwestorów. Zarząd wie, że ma konkurencję, a ty wiesz, ile firma jest naprawdę warta.
Najczęstsze pytania
Pytania o sprzedaż firmy menedżerom.
Ile trwa wykup menedżerski?
Zwykle od sześciu do dziewięciu miesięcy od pierwszej rozmowy z zarządem do zamknięcia. Najwięcej czasu zajmuje zebranie finansowania i badanie, które zleca bank.
Czy przy MBO dostanę mniej niż od inwestora?
Najczęściej tak. Menedżerowie nie mają synergii, za które płaci inwestor branżowy, a górną granicę ceny wyznacza bank. W zamian transakcja jest poufna, firma działa dalej jak dotąd, a ryzyko, że kupujący wycofa się w ostatniej chwili, jest mniejsze.
Czy muszę kredytować część ceny?
W większości wykupów menedżerskich tak. Pożyczka od sprzedającego wypełnia lukę między ceną a tym, co dają bank i zarząd. Im mniejszą część odroczysz, tym niższej ceny możesz się spodziewać albo tym bardziej potrzebny będzie fundusz.
Kiedy w wykupie pojawia się fundusz private equity?
Gdy cena przekracza możliwości banku i zarządu. Fundusz obejmuje wtedy większość udziałów i wnosi kapitał, a zarząd dostaje mniejszość z premią za wynik.
Czy przy sprzedaży zarządowi potrzebny jest doradca?
Nie jest obowiązkowy, ale pomaga w dwóch sprawach: przy niezależnej wycenie i w negocjacjach, których właściciel nie chce prowadzić osobiście z ludźmi, z którymi pracuje od lat. Zarząd zwykle ma własnego doradcę, często wskazanego przez bank.
☎
Myślisz o sprzedaży firmy zarządowi?
Pierwsza rozmowa trwa 45 minut i jest bezpłatna. Powiemy, czy wykup menedżerski ma w twojej firmie sens i o ile jego cena może odbiegać od rynkowej.
Zobacz też
- Wykup menedżerski (MBO): hasło w słowniku M&A
- Jak sprzedać firmę: cały proces krok po kroku
- Ile kosztuje doradca M&A: prowizja, opłata miesięczna i koszty zewnętrzne
- Vendor loan i earn-out: płatności odroczone w słowniku
- Private equity: jak fundusze kupują firmy