Koszty procesu
Ile kosztuje doradca M&A
Wynagrodzenie doradcy transakcyjnego ma zwykle dwie części: miesięczną opłatę za pracę w trakcie procesu i prowizję od wartości transakcji, płatną dopiero po jej zamknięciu. Do tego dochodzą koszty, na które doradca nie ma wpływu: prawnik, doradca podatkowy, data room.

Prowizja mieści się zwykle w przedziale od 3 do 6 procent wartości transakcji i maleje wraz z jej wielkością. Przy sprzedaży za 12 mln zł jest bliżej górnej granicy, przy 45 mln bliżej dolnej. Do tego dochodzi miesięczna opłata w trakcie procesu, którą niemal zawsze zaliczamy na poczet prowizji. Przyjmujemy zlecenia przy transakcjach od 10 mln zł.
Dokładna stawka zależy też od tego, jak skomplikowana jest transakcja: ile spółek jest w grupie, czy są nieruchomości, ilu jest wspólników, czy firma działa w kilku krajach. Konkretną stawkę podajemy po pierwszym spotkaniu, kiedy już wiemy, o jakiej firmie i jakim procesie mówimy. Podane przedziały są orientacyjne i nie stanowią oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego.
Z czego składa się wynagrodzenie
Opłata miesięczna (retainer)
- Pokrywa pracę w trakcie procesu
- Płatna, dopóki trwa zlecenie
- Niemal zawsze zaliczana na poczet prowizji
- Daje doradcy niezależność w rozmowach
Prowizja (success fee)
- Procent od wartości transakcji
- Płatna po zamknięciu, nie po podpisaniu
- Wiąże interes doradcy z ceną
- Główna część wynagrodzenia
Koszty zewnętrzne
- Obsługa prawna transakcji
- Doradztwo podatkowe przy strukturze
- Data room i tłumaczenia
- Czasem niezależna wycena
Jak liczy się prowizję
Im większa transakcja, tym niższy procent. Wynika to z prostego faktu: sprzedaż firmy za 12 mln zł i za 45 mln zł wymaga podobnej ilości pracy. Przy stałym procencie właściciel większej firmy płaciłby za pracę, której nikt nie wykonał.
Skala malejąca
Tak rozliczamy się w Brzyski & Partners. Dla kolejnych przedziałów wartości transakcji procent jest coraz niższy. To odmiana formuły Lehmana, a progi ustalamy przed startem procesu.
Łatwo ją policzyć i obie strony od początku wiedzą, na czym stoją. Nie ma w niej premii za cenę wyższą, niż właściciel się spodziewał.
Stawka plus premia
Doradca dostaje stawkę podstawową, a od nadwyżki ponad uzgodniony próg wyższy procent. To premia za cenę lepszą od oczekiwań.
Częściej spotyka się ją w mniejszych transakcjach. Działa tylko wtedy, gdy próg ustalono rzetelnie na starcie, a nie zaniżono go, żeby premia wyglądała imponująco.

Model wynagrodzenia warto ustalić przed rozpoczęciem procesu. W trakcie trudno do tego wracać.
Retainer, czyli za co płaci się w trakcie
Opłata miesięczna budzi najwięcej pytań, bo płaci się ją, zanim widać efekt. Proces trwa zwykle od dziewięciu do dwunastu miesięcy, a bywa, że od sześciu do osiemnastu. Doradca pracuje od pierwszego dnia: liczy wycenę, pisze memorandum, przygotowuje listę kupujących, prowadzi kilkadziesiąt rozmów, pilnuje data roomu. Gdyby pracował tylko za prowizję, rok pracy finansowałby z własnej kieszeni.
Opłatę miesięczną niemal zawsze zalicza się na poczet prowizji. Jeśli transakcja dojdzie do skutku, łączny koszt się nie zmienia, tylko część płacisz wcześniej.
Dlaczego nie tylko prowizja
Doradca, który pracuje tylko za prowizję, ma silny interes w tym, żeby transakcja doszła do skutku na jakichkolwiek warunkach. Opłata miesięczna zmniejsza tę presję. Dzięki niej doradca może powiedzieć klientowi, że w tym momencie lepiej się wycofać.
Poza wynagrodzeniem doradcy
Co jeszcze kosztuje w procesie
01
Obsługa prawna
Umowa sprzedaży udziałów, oświadczenia i zapewnienia, negocjacje z prawnikami kupującego. Zwykle rozliczana godzinowo. To najczęściej druga co do wielkości pozycja kosztów.
02
Doradztwo podatkowe
Wybór między sprzedażą udziałów a sprzedażą majątku. To koszt jednorazowy, który może się zwrócić wielokrotnie.
03
Data room
Platforma do udostępniania dokumentów, rozliczana miesięcznie przez czas badania.
04
Tłumaczenia
Przy kupującym zagranicznym trzeba przetłumaczyć memorandum i część dokumentów.
05
Vendor due diligence
Badanie, które sprzedający zamawia przed procesem. Kosztuje, ale skraca badanie po stronie kupującego i daje mu mniej argumentów do obniżania ceny.
06
Ubezpieczenie W&I
Polisa od ryzyka naruszenia oświadczeń i zapewnień. Coraz częściej kupuje się ją także przy mniejszych transakcjach.
Co wpływa na stawkę
Najwięcej zależy od wielkości transakcji. Poza nią liczą się trzy rzeczy.
Złożoność
Ile jest do ułożenia
Liczba spółek w grupie, nieruchomości, kilku wspólników, działalność w kilku krajach. Każda z tych rzeczy dokłada pracy prawnikom, podatkowcom i doradcy.
Przygotowanie
Porządek w dokumentach
Jeśli dokumenty są w nieładzie, doradca ma przed sobą kilka miesięcy pracy, zanim proces w ogóle ruszy.
Kupujący
Znany czy do znalezienia
Transakcja z jednym kupującym, którego wskazał właściciel, wymaga mniej pracy niż doprowadzenie do konkurencji między kilkunastoma chętnymi. Powinna więc kosztować inaczej.
Uczciwie
Kiedy doradca się nie opłaca
Mówimy o tym, zanim ktokolwiek podpisze umowę.
Czasem odmawiamy przyjęcia zlecenia. Proces bez szans na powodzenie kosztuje właściciela rok nerwów, a doradcę reputację. W trzech sytuacjach od razu mówimy „nie teraz” albo „nie z nami”.
Bardzo małe transakcje
Koszt porządnie przeprowadzonego procesu zjada wtedy zbyt dużą część ceny. Lepiej wziąć dobrego prawnika i raz porozmawiać o strukturze transakcji.
Jednoosobowa działalność
W sensie prawnym zwykle nie ma czego sprzedać. Wtedy trzeba zacząć od innej rozmowy niż o sprzedaży firmy.
Kupujący znany od lat
Cena jest uzgodniona, a obie strony chcą prostej transakcji. Wystarczą prawnik i doradca podatkowy. Doradca transakcyjny niczego tu nie doda.
Jak rozliczamy się w Brzyski & Partners
Pobieramy opłatę miesięczną i prowizję od wartości transakcji, a opłatę miesięczną zaliczamy na poczet prowizji. Szczegóły ustalamy po pierwszej rozmowie, bo dopiero wtedy wiemy, o jakiej firmie i jakim zakresie pracy mówimy. Zasady współpracy opisujemy szerzej na stronie jak pracujemy.
Najczęstsze pytania
O wynagrodzeniu doradcy.
Czy można umówić się wyłącznie na prowizję?
Tak, takie umowy się zdarzają, najczęściej przy większych transakcjach i bardzo dobrze przygotowanej firmie. Trzeba jednak pamiętać, że doradcy bez opłaty miesięcznej zależy na zamknięciu transakcji na jakichkolwiek warunkach, a nie na wynegocjowaniu najlepszych.
Kiedy płaci się prowizję?
Po zamknięciu transakcji, czyli po przelewie ceny, a nie po podpisaniu umowy. Między jednym a drugim mija czasem kilka miesięcy i zdarza się, że transakcja jednak nie dochodzi do skutku.
Co z prowizją od części ceny płatnej w earn-oucie?
To trzeba ustalić w umowie z doradcą. Najuczciwsze rozwiązanie to prowizja od kwot faktycznie wypłaconych, w momencie wypłaty. Prowizja liczona z góry od maksymalnej możliwej ceny obciąża sprzedającego ryzykiem, którego sam nie kontroluje.
Czy umowa z doradcą jest na wyłączność?
Zwykle tak, na czas całego procesu. Dwóch doradców sprzedających tę samą firmę równolegle to najszybszy sposób na zepsucie jej reputacji wśród kupujących.
☎
Chcesz konkretną liczbę?
Podamy ją po rozmowie, w której poznamy firmę i zakres pracy. Spotkanie trwa od 30 do 45 minut i nic nie kosztuje.
Zobacz też
- Jak sprzedać firmę, przewodnik po całym procesie
- Jak pracujemy i jak się rozliczamy
- Kalkulator, który pokazuje, ile z ceny trafia na konto
- Term sheet i escrow w słowniku